Soạn nhạc trên điện thoại và máy tính bảng hoàn toàn làm được: ghi ý tưởng giai điệu, dựng hợp âm, bè trống, bè bass, phối một bản demo nhiều bè và xuất file nghe thử. Giới hạn nằm ở màn hình nhỏ, khả năng xử lý, độ trễ âm thanh và việc chỉnh sửa chi tiết. Cách làm hợp lý với đa số người là dùng thiết bị di động để phác thảo và ghi ý tưởng, rồi hoàn thiện trên máy tính khi bài cần chỉn chu.
Thiết bị di động làm được những gì
Từ khi GarageBand có bản cho iPad và iPhone năm 2011, ứng dụng làm nhạc trên thiết bị di động đã đi một chặng dài. Hôm nay, một chiếc máy tính bảng tầm trung có thể:
- Chạy một DAW thu gọn với nhiều rãnh MIDI và rãnh âm thanh.
- Cho chơi nhạc cụ ảo trực tiếp trên màn hình cảm ứng: phím đàn, bảng nút trống, dây guitar, có loại cho trượt ngón để uốn cao độ.
- Thu giọng hát bằng micro tích hợp hoặc micro rời.
- Dựng vòng lặp, xếp đoạn bài, trộn âm lượng cơ bản và thêm hiệu ứng.
- Xuất ra file âm thanh, hoặc xuất dự án sang phần mềm trên máy tính.
Một số ví dụ ứng dụng phổ biến: GarageBand (iPhone, iPad), BandLab (Android, iPhone và cả trình duyệt), FL Studio Mobile, các ứng dụng lấy mẫu nhỏ gọn kiểu Koala Sampler, cùng ứng dụng ghi âm có sẵn trong máy. Mỗi cái mạnh một kiểu; hãy thử bản miễn phí hoặc bản dùng thử trước.
So với máy tính: được và mất
| Tiêu chí | Điện thoại, máy tính bảng | Máy tính |
|---|---|---|
| Ghi ý tưởng lúc nảy ra | Rất tiện, máy luôn trong túi | Phải ngồi vào bàn |
| Chơi nhạc cụ ảo bằng tay | Màn hình cảm ứng trực quan | Cần bàn phím MIDI |
| Chỉnh sửa nốt chi tiết | Chật, dễ chạm nhầm | Chuột và màn hình lớn, chính xác |
| Số rãnh và hiệu ứng | Giới hạn theo sức máy, dễ nóng máy | Rộng hơn nhiều |
| Ký âm khuông nhạc | Có ứng dụng, nhưng chủ yếu tiện để xem, đọc | Soạn đầy đủ, dàn trang, in |
| Trộn bài cẩn thận | Khó, loa máy và tai nghe nhỏ | Thuận hơn với tai nghe, loa kiểm âm |
Nói cách khác: thiết bị di động mạnh ở tốc độ bắt ý và cảm giác chơi đàn, máy tính mạnh ở chi tiết và hoàn thiện.
Độ trễ: điều cần biết trước tiên
Độ trễ là khoảng thời gian từ lúc ngón tay chạm màn hình đến lúc tai nghe được tiếng. Dưới khoảng mười mấy mili giây, người chơi hầu như không nhận ra; vượt quá đó, cảm giác như đàn "dính", rất khó chơi đúng nhịp.
- Tai nghe Bluetooth là nguyên nhân số một. Đa số tai nghe không dây thêm độ trễ đáng kể, thường từ một phần mười giây trở lên, quá chậm để chơi nhạc cụ ảo hay thu giọng theo nhạc. Khi làm nhạc, hãy dùng tai nghe có dây (qua cổng tai nghe hoặc bộ chuyển đổi).
- Hệ điều hành: các dòng iPhone, iPad từ lâu nổi tiếng có độ trễ âm thanh thấp và ổn định. Android cải thiện nhiều qua các đời, nhưng mức trễ vẫn khác nhau tuỳ máy, tuỳ hãng. Trước khi chọn máy để làm nhạc, nên thử trực tiếp với ứng dụng định dùng.
- Bộ đệm: một số ứng dụng cho chỉnh kích thước bộ đệm âm thanh. Nhỏ thì trễ ít nhưng dễ giật tiếng, lớn thì êm nhưng trễ.
Nếu chỉ vẽ nốt bằng tay trên lưới rồi bấm phát, độ trễ không còn quan trọng; nó chỉ gây khó khi bạn chơi hay hát theo trực tiếp.
Một quy trình làm bài trên máy tính bảng
- Ghi ý tưởng thô: mở ứng dụng ghi âm, ngân nga giai điệu hoặc đàn vài hợp âm. Đặt tên file theo ngày và cảm hứng, đừng để là "Bản ghi 47".
- Dựng khung trong ứng dụng làm nhạc: tạo rãnh hợp âm (piano hoặc guitar), chọn vòng hợp âm, lặp lại tám ô nhịp.
- Thêm trống và bass bằng mẫu có sẵn rồi sửa cho hợp bài.
- Vẽ giai điệu trên lưới, so với bản ghi âm thô ở bước 1.
- Xếp đoạn: dạo, phiên khúc, điệp khúc, nhân bản và sửa từng đoạn.
- Thu giọng mẫu bằng tai nghe có dây, phòng yên tĩnh.
- Xuất một bản nghe thử để gửi bạn bè hoặc người hát; nếu muốn làm tiếp trên máy tính, xuất từng rãnh riêng (stems) hoặc file MIDI.
Bước 7 là chỗ hay bị bỏ quên. Nhiều người làm say sưa trên điện thoại, đến lúc muốn hoàn thiện mới phát hiện ứng dụng không xuất được dự án sang phần mềm trên máy tính. Trước khi đầu tư nhiều buổi vào một ứng dụng, hãy kiểm tra nó xuất được những gì: file âm thanh từng rãnh, file MIDI, hay dự án mở được bằng DAW trên máy tính cùng hãng.
Thiết bị nên thêm nếu làm nghiêm túc
- Tai nghe có dây: thứ cần nhất và rẻ nhất trong danh sách.
- Bàn phím MIDI nhỏ cắm cổng USB-C hoặc qua bộ chuyển đổi, hay loại kết nối Bluetooth MIDI. Bàn phím 25 phím vừa túi xách, đủ để chơi giai điệu và hợp âm đơn giản.
- Micro cắm trực tiếp hoặc card âm thanh nhỏ hỗ trợ điện thoại, khi cần thu giọng sạch hơn micro tích hợp.
- Giá đỡ cho máy tính bảng: làm nhạc lâu trên đùi rất mỏi cổ.
Không cần mua hết một lúc. Bắt đầu với máy và tai nghe; làm vài bài rồi mới biết mình thiếu gì.
Plugin và liên kết ứng dụng
Trên iPhone và iPad có chuẩn plugin Audio Unit (bản cho thiết bị di động thường gọi là AUv3), cho phép nạp nhạc cụ ảo hoặc hiệu ứng từ ứng dụng này vào trong ứng dụng làm nhạc kia, giống cách plugin chạy trong DAW máy tính. Nhờ đó, một máy tính bảng có thể ghép nhiều ứng dụng nhỏ thành một "phòng làm nhạc" khá đầy đủ. Android cũng có các cơ chế tương tự nhưng mức hỗ trợ khác nhau tuỳ ứng dụng.
Lời khuyên quen thuộc vẫn đúng: đừng cài hàng loạt plugin rồi ngồi dò âm sắc. Một ứng dụng chính, vài nhạc cụ quen tay, và thời gian dành cho viết nhạc.
Trẻ em và soạn nhạc trên máy tính bảng
Với học sinh nhỏ, máy tính bảng là cửa ngõ dễ thương để làm quen với sáng tác: bấm nút ra tiếng ngay, thấy từng bè như từng hàng màu. Vài gợi ý cho phụ huynh:
- Ngồi cùng con những buổi đầu, cùng làm một đoạn nhạc cho bài đồng dao hay bài hát ở trường, rồi cùng hát theo.
- Đặt giới hạn thời gian như với mọi hoạt động trên màn hình, và xen kẽ với tập nhạc cụ thật, hát, vận động.
- Giữ âm lượng vừa phải, nhất là khi con đeo tai nghe. Tai nghe dành cho trẻ có giới hạn âm lượng là lựa chọn an toàn.
- Không chấm điểm, không so sánh bài của con với bạn. Khen chỗ con thử điều mới: một câu nhạc lạ, một nhạc cụ con chọn.
- Tắt mua trong ứng dụng hoặc đặt mật khẩu, vì nhiều ứng dụng bán thêm gói âm thanh.
Khi nào nên chuyển sang máy tính
Không có mốc cứng, nhưng đây là những dấu hiệu bạn đã chạm trần của thiết bị di động:
- Bài có quá nhiều rãnh, máy nóng, giật tiếng, phải gộp bớt rãnh mới chạy được.
- Bạn cần chỉnh chi tiết hàng trăm nốt, velocity, đường tự động hoá.
- Bạn cần in bản nhạc khuông năm dòng đẹp để người khác chơi.
- Bạn muốn trộn cẩn thận để phát hành.
Lúc đó, những bài đã phác trên điện thoại không mất đi: xuất file MIDI và từng rãnh âm thanh, mở trong DAW trên máy tính, làm tiếp. Nhiều người làm nhạc giữ thói quen này suốt đời: điện thoại là cuốn sổ tay, máy tính là bàn viết.
Câu hỏi thường gặp
Có soạn nhạc trên điện thoại được không?
Được. Các ứng dụng như GarageBand, BandLab, FL Studio Mobile cho phép dựng hợp âm, trống, bass, giai điệu, thu giọng và xuất file. Thiết bị di động hợp nhất cho việc phác thảo và ghi ý tưởng; bài cần chỉnh chi tiết nên hoàn thiện trên máy tính.
Vì sao chơi đàn ảo trên điện thoại bị trễ tiếng?
Nguyên nhân hay gặp nhất là tai nghe Bluetooth, vốn có độ trễ đáng kể. Dùng tai nghe có dây sẽ cải thiện rõ. Ngoài ra mức trễ còn tuỳ hệ điều hành, đời máy và cài đặt bộ đệm của ứng dụng.
Làm nhạc trên iPad hay máy tính tốt hơn?
Mỗi bên mạnh một việc. Máy tính bảng tiện mang theo, chơi nhạc cụ ảo bằng cảm ứng rất trực quan; máy tính mạnh hơn khi cần nhiều rãnh, chỉnh chi tiết, ký âm và trộn bài. Nhiều người dùng cả hai: phác trên máy tính bảng, hoàn thiện trên máy tính.
Bài làm trên điện thoại có chuyển sang máy tính được không?
Phần lớn ứng dụng cho xuất file âm thanh từng rãnh hoặc file MIDI để mở trong phần mềm trên máy tính. Một số ứng dụng còn mở thẳng được dự án bằng phần mềm cùng hãng. Nên kiểm tra khả năng xuất trước khi làm bài dài.
Trẻ em có nên học làm nhạc trên máy tính bảng?
Có thể, như một cách làm quen với âm thanh và bè nhạc, miễn là có giới hạn thời gian màn hình và âm lượng tai nghe. Nên xen kẽ với hát, chơi nhạc cụ thật và để phụ huynh ngồi cùng ở những buổi đầu.