Soạn NhạcWiki
Tìm
Nhạc lý căn bản

Bảy nốt nhạc Đô Rê Mi Fa Son La Si và hệ chữ C D E F G A B

Bảy nốt Đô Rê Mi Fa Son La Si ứng với C D E F G A B. Hai hệ chỉ cùng một bộ cao độ; Đô Rê Mi bắt nguồn từ Guido d'Arezzo, chữ cái dùng cho hợp âm và phần mềm.

Bảy nốt nhạc Đô Rê Mi Fa Son La Si và hệ chữ C D E F G A B

Bảy nốt nhạc cơ bản là Đô, Rê, Mi, Fa, Son, La, Si; trong hệ chữ cái chúng tương ứng với C, D, E, F, G, A, B. Hai hệ chỉ cùng một bộ cao độ, khác nhau ở cách gọi: Việt Nam, Pháp, Ý, Tây Ban Nha quen dùng tên Đô Rê Mi, còn các nước nói tiếng Anh và giới chơi hợp âm dùng chữ cái. Hết Si thì quay về Đô ở cao hơn một quãng tám, và chuỗi bảy tên ấy cứ lặp lại suốt chiều dài cây đàn.

Bảng đối chiếu hai hệ tên nốt

Tên Việt (hệ Đô Rê Mi)Chữ cáiTần số ở quãng tám giữa (Hz, làm tròn)Ghi chú
ĐôC261,63Nốt Đô giữa đàn phím, thường gọi C4
RêD293,66
MiE329,63Mi lên Fa chỉ cách nửa cung
FaF349,23
SonG392,00Ở Việt Nam viết "Son", có sách viết "Sol"
LaA440,00Nốt chuẩn để lên dây, gọi A4
SiB493,88Si lên Đô chỉ cách nửa cung; tiếng Đức gọi là H

Tần số trong bảng tính theo cách chia đều mười hai nửa cung và lấy La = 440 Hz làm chuẩn. Đây là quy ước được Tổ chức Tiêu chuẩn hoá Quốc tế ghi thành tiêu chuẩn ISO 16 năm 1975. Một số dàn nhạc chỉnh La cao hơn chút, và nhạc thời Baroque hay được diễn ở La thấp hơn, nên con số này là chuẩn chung chứ không phải quy luật tự nhiên.

Đô Rê Mi đến từ đâu

Tên Đô Rê Mi có nguồn gốc từ một bài thánh ca tiếng Latin về Thánh Gioan Tẩy Giả, bài Ut queant laxis, lời thường được gán cho Paulus Diaconus thế kỷ 8. Vào thế kỷ 11, nhà sư Guido d'Arezzo ở Ý nhận ra mỗi câu của bài thánh ca bắt đầu ở một nốt cao hơn câu trước. Ông lấy âm tiết đầu của sáu câu, ut, re, mi, fa, sol, la, để dạy các thầy tu nhớ cao độ.

Hai thay đổi đến sau. Âm tiết thứ bảy "si" được thêm vào, thường được giải thích là ghép hai chữ cái đầu của Sancte Iohannes ở câu cuối bài thánh ca. Rồi ở Ý khoảng thế kỷ 17, "ut" được đổi thành "do" vì dễ hát hơn; việc này hay được gán cho nhà lý luận Giovanni Battista Doni, nhưng chi tiết vẫn có ý kiến khác nhau. Ở Pháp, "ut" vẫn còn thấy trong một số văn bản trang trọng, ví dụ tên giọng "ut majeur".

Hệ chữ cái C D E F G A B: vì sao bắt đầu từ C

Các tài liệu lý thuyết châu Âu thời Trung cổ đã dùng chữ cái để gọi cao độ, và chuỗi chữ khi ấy tính từ A. Nhưng gam phổ biến nhất về sau, gam trưởng chỉ dùng phím trắng, lại bắt đầu từ nốt mang tên C. Vì vậy người học hôm nay thấy chuỗi "C D E F G A B" bắt đầu từ chữ thứ ba của bảng chữ cái. Tên chữ không đổi theo, chỉ điểm xuất phát của gam đổi.

Chữ H trong tiếng Đức

Trong tiếng Đức, B là Si giáng và H là Si thường. Lý do nằm ở cách viết tay thời Trung cổ: chữ b tròn chỉ Si giáng, chữ b vuông chỉ Si thường, và chữ b vuông viết nhanh trông giống h. Nhờ quy ước này mà Bach có thể "viết tên mình" bằng bốn nốt B–A–C–H, tức Si giáng – La – Đô – Si. Khi đọc bản nhạc hay tài liệu tiếng Đức, nhớ điều này để khỏi nhầm.

Hai cách dùng tên Đô Rê Mi: cố định và di động

Đây là chỗ nhiều người lẫn. Có hai trường phái:

  • Đô cố định: Đô luôn là nốt C, dù bài hát ở giọng nào. Hệ thống đào tạo âm nhạc ở Việt Nam, Pháp, Ý chủ yếu dùng cách này. Khi bạn nói "nốt Son" là chỉ đúng một cao độ, tương ứng G.
  • Đô di động: Đô là nốt chủ của giọng đang hát. Bài ở giọng Son trưởng thì Son được hát là "Đô". Phương pháp Kodály ở Hungary và nhiều trường ở Anh, Mỹ dùng cách này để luyện tai, vì nó giúp người hát cảm được vai trò của từng nốt trong gam.

Cả hai đều đúng, chỉ khác mục đích. Người học ở Việt Nam nên nắm đô cố định trước vì sách và thầy trong nước đều dùng. Khi muốn luyện tai sâu hơn, có thể làm quen thêm đô di động, miễn là luôn nói rõ đang dùng hệ nào.

Tìm bảy nốt trên phím đàn

Bàn phím đàn piano có phím đen xếp thành nhóm hai và nhóm ba xen kẽ. Đây là mốc nhận diện:

  1. Nốt Đô là phím trắng nằm ngay bên trái nhóm hai phím đen.
  2. Đi sang phải trên phím trắng: Rê (giữa hai phím đen), Mi (ngay bên phải nhóm hai phím đen).
  3. Fa là phím trắng ngay bên trái nhóm ba phím đen; tiếp theo là Son, La, Si.
  4. Sau Si là Đô của quãng tám kế tiếp, lại bên trái một nhóm hai phím đen.

Đàn piano tiêu chuẩn có 88 phím, từ La thấp nhất (A0) đến Đô cao nhất (C8), trong đó có tám nốt Đô. Đàn organ điện tử phổ thông có ít phím hơn nhưng quy luật nhóm hai, nhóm ba vẫn y nguyên.

Đánh số quãng tám

Để phân biệt các nốt Đô với nhau, người ta gắn số: C4 là Đô giữa, C5 cao hơn một quãng tám, C3 thấp hơn một quãng tám. Cách đánh số này phổ biến trong tài liệu khoa học và giáo dục. Cần biết là một số hãng nhạc cụ điện tử và phần mềm gọi Đô giữa là C3; khi chuyển giữa các phần mềm, hãy kiểm tra quy ước trước khi kết luận nốt bị lệch.

Những nhầm lẫn thường gặp của người mới

  • Nghĩ khoảng cách giữa bảy nốt đều nhau. Không phải. Mi–Fa và Si–Đô chỉ cách nửa cung, năm cặp còn lại cách một cung. Đây là lý do có chỗ có phím đen, có chỗ không.
  • Đọc "Son" hay "Sol"? Cả hai đều gặp. Sách nhạc lý tiếng Việt phổ biến viết "Son", có tài liệu giữ "Sol" theo gốc Latin. Không có chuyện một cách sai.
  • Nhầm tên nốt với tên hợp âm. "C" trên đầu lời bài hát là hợp âm Đô trưởng (Đô – Mi – Son), không phải một nốt Đô đơn. Cùng chữ cái, khác nghĩa theo vị trí.
  • Nghĩ nốt Đô của mọi nhạc cụ đều vang giống nhau. Một số nhạc cụ "chuyển âm" như kèn clarinet Si giáng hay kèn trumpet: nốt ghi là Đô nhưng vang ra Si giáng. Guitar thì được ghi cao hơn âm thực một quãng tám. Người mới chưa cần đi sâu, chỉ cần biết hiện tượng này tồn tại.

Bài tập nhớ tên nốt trong một tuần

Mỗi ngày mười phút là đủ:

  1. Ngày 1–2: Tìm tất cả nốt Đô trên đàn (thật hoặc ảo), rồi tất cả nốt Fa. Hai nốt này là mốc của nhóm phím đen.
  2. Ngày 3–4: Nhắm mắt, mở ra, chạm ngẫu nhiên một phím trắng và nói tên trong vòng hai giây.
  3. Ngày 5: Nói tên nốt bằng cả hai hệ: "Son – G", "Rê – D".
  4. Ngày 6–7: Đàn chậm câu đầu một bài đồng dao quen, vừa đàn vừa đọc to tên nốt.

Với trẻ em, có thể dán giấy màu nhỏ lên phím Đô và Fa vài ngày đầu, rồi bóc dần khi bé đã nhớ.

Góc nhìn hôm nay: một nốt, nhiều tên

Hai hệ tên nốt sống song song vì mỗi hệ hợp với một việc. Đô Rê Mi dễ hát, nên dùng để xướng âm và dạy trẻ. Chữ cái ngắn gọn, nên thắng thế trong ký hiệu hợp âm, phần mềm làm nhạc và tài liệu quốc tế. Người làm nhạc hôm nay cần thuộc cả hai và chuyển qua lại không cần nghĩ. Ngoài hai hệ này, nhạc cổ truyền Việt còn có hệ chữ hò, xự, xang, xê, cống; hệ ấy không quy đổi một – một với Đô Rê Mi, và là một đề tài riêng.

Câu hỏi thường gặp

Đô Rê Mi Fa Son La Si tương ứng với chữ cái nào?

Đô = C, Rê = D, Mi = E, Fa = F, Son = G, La = A, Si = B. Hai hệ chỉ cùng một bộ cao độ, chỉ khác cách gọi.

Vì sao hệ chữ cái bắt đầu bằng C mà không phải A?

Chữ cái được đặt cho nốt từ thời Trung cổ, tính từ A. Về sau gam trưởng dùng toàn phím trắng lại bắt đầu từ nốt C, nên chuỗi quen thuộc ngày nay là C D E F G A B. Tên chữ không đổi, chỉ điểm bắt đầu của gam đổi.

Nốt Đô giữa là C3 hay C4?

Theo cách đánh số phổ biến trong tài liệu giáo dục, Đô giữa là C4, tần số khoảng 261,63 Hz. Một số hãng nhạc cụ điện tử và phần mềm gọi nó là C3, nên cần kiểm tra quy ước của từng phần mềm.

Ai đặt tên Đô Rê Mi?

Guido d'Arezzo, nhà sư người Ý thế kỷ 11, lấy âm tiết đầu các câu của bài thánh ca Ut queant laxis để đặt tên sáu nốt ut, re, mi, fa, sol, la. Nốt si được thêm sau, và ut đổi thành do ở Ý vào khoảng thế kỷ 17.

Tiếng Đức gọi nốt Si là gì?

Tiếng Đức gọi Si là H, còn B là Si giáng. Quy ước này bắt nguồn từ cách viết hai dạng chữ b thời Trung cổ.

Mở app Soạn Nhạc

Chạm ô nốt là thành giai điệu, có đệm như bài thật

Mở app Soạn Nhạc

Bài viết liên quan

Mở app Soạn Nhạc

Chạm ô nốt là thành giai điệu, có đệm như bài thật

Mở app Soạn Nhạc Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store