Nếu mục tiêu là học piano bài bản, nên chọn đàn có 88 phím với phím nặng mô phỏng búa đàn — tức piano cơ hoặc piano điện có cơ phím nặng. Organ (đàn phím điện tử 61 phím, phím nhẹ, có tiếng đệm tự động) hợp với người muốn đệm hát vui, thử nhiều tiếng nhạc cụ, hoặc trẻ nhỏ mới làm quen; nhưng tập lâu trên phím nhẹ rồi chuyển sang piano sẽ thấy hụt lực ngón. Piano cơ cho tiếng và cảm giác thật nhất, đổi lại cần chỗ đặt, cần lên dây định kỳ và không tập khuya được.
Ba loại đàn, ba bản chất khác nhau
Ở Việt Nam, chữ "organ" trong cách nói hằng ngày thường chỉ loại đàn phím điện tử có tiếng đệm tự động (keyboard), không phải đàn ống trong nhà thờ. Bài này dùng chữ "organ" theo nghĩa thông dụng đó.
| Tiêu chí | Organ (keyboard điện tử) | Piano điện | Piano cơ |
|---|---|---|---|
| Số phím thường gặp | Phổ biến 61, có loại 76 | Phổ biến 88 | 88 |
| Cảm giác phím | Nhẹ, nhiều loại có cảm ứng lực | Có độ nặng mô phỏng búa (tuỳ loại) | Cơ búa thật, nặng, phản hồi tinh |
| Tiếng | Hàng trăm tiếng nhạc cụ, tiếng đệm tự động | Tiếng piano lấy mẫu, thêm vài tiếng khác | Tiếng dây thật, cộng hưởng tự nhiên |
| Lên dây | Không cần | Không cần | Cần định kỳ |
| Tập khuya | Dùng tai nghe | Dùng tai nghe | Khó; vài loại có bộ giảm âm |
| Kích thước, trọng lượng | Nhẹ, mang đi được | Vừa, có loại để bàn có loại có chân tủ | Nặng, cần chỗ cố định |
| Kết nối máy tính | Thường có USB/MIDI | Thường có USB/MIDI | Thông thường không có |
Organ: nhiều tính năng, phím nhẹ
Organ có thế mạnh là vui và đa năng. Bấm một nốt ở vùng tay trái, máy tự đệm cả nhịp trống, bè trầm, hợp âm theo điệu chọn sẵn. Với người muốn đệm hát nhanh, hát karaoke gia đình, hay trẻ nhỏ đang làm quen âm thanh, đây là cách vào nhạc rất nhẹ nhàng. Nhiều organ cũng có bài tập, đèn hướng dẫn, tiếng nhạc cụ dân tộc.
Nhược điểm: phím nhẹ và thường ít phím. Bàn tay quen với phím nhẹ sẽ yếu lực khi chuyển sang piano; bản nhạc piano cần dải 88 phím sẽ không chơi đủ trên 61 phím. Tính năng đệm tự động cũng dễ làm người học dựa dẫm, ít luyện tay trái thật sự. Organ không sai, chỉ là phục vụ mục đích khác với học piano.
Piano điện: lựa chọn phổ biến cho người tập ở nhà
Piano điện ra đời để mô phỏng piano cơ trong một thân máy nhỏ, không cần lên dây. Điểm quan trọng nhất khi chọn là cơ phím: loại tốt có phím nặng dần về phía trầm như piano thật, có cảm ứng lực nhiều mức (bấm mạnh to, bấm nhẹ nhỏ). Đàn chỉ có 88 phím nhưng phím nhẹ như organ thì vẫn chưa thật sự là đàn để học piano.
Lợi thế lớn trong đời sống thành phố: cắm tai nghe tập lúc nào cũng được, không làm phiền hàng xóm. Âm lượng chỉnh được, có máy đếm nhịp tích hợp, có cổng kết nối máy tính để dùng với phần mềm học nhạc hay phần mềm làm nhạc. Nhược điểm: tiếng vẫn là tiếng lấy mẫu qua loa, thiếu sự cộng hưởng của dây thật; cảm giác pedal và phím có khác biệt so với piano cơ, tuỳ loại.
Piano cơ: thật nhất nhưng đòi hỏi nhất
Piano cơ có hai dạng chính: piano đứng (dây căng dọc trong thân đứng) và piano đại hay piano cánh (dây căng ngang, thân nằm). Người tập ở nhà phần lớn dùng piano đứng. Tiếng đàn là tiếng búa gõ vào dây thật, cộng hưởng qua bảng gỗ, nên sắc thái to nhỏ, màu tiếng phản hồi rất tinh theo từng cách chạm phím — thứ mà người học lâu dài cần luyện.
Đổi lại, piano cơ cần:
- Lên dây định kỳ bởi thợ lên đàn; tần suất tuỳ khí hậu và mức sử dụng, nhiều người được khuyên lên dây mỗi năm một hoặc hai lần.
- Chống ẩm: khí hậu nóng ẩm có thể làm kẹt phím, gỉ dây, ảnh hưởng gỗ. Để đàn xa tường ngoài, xa cửa sổ, cân nhắc máy hút ẩm.
- Chỗ đặt cố định và kế hoạch khi chuyển nhà; di chuyển piano cần người có kinh nghiệm.
- Tôn trọng giờ giấc hàng xóm: piano cơ to tiếng; một số loại có bộ giảm âm hoặc chế độ im lặng.
Chọn theo người học
| Người học | Gợi ý |
|---|---|
| Trẻ 5–7 tuổi mới làm quen, chưa chắc theo lâu | Organ hoặc piano điện; ưu tiên có cảm ứng lực |
| Trẻ học piano ở lớp, theo giáo trình | Piano điện 88 phím phím nặng, hoặc piano cơ nếu điều kiện cho phép |
| Người lớn muốn đệm hát, thử nhiều tiếng | Organ hoặc piano điện có nhiều tiếng |
| Người lớn học piano cổ điển nghiêm túc | Piano cơ, hoặc piano điện có cơ phím tốt nhất trong khả năng |
| Người làm nhạc trên máy tính | Piano điện hoặc bàn phím có cổng USB/MIDI |
| Nhà chật, tập ban đêm | Piano điện với tai nghe |
Kiểm tra gì khi thử đàn
- Bấm nhẹ rồi bấm mạnh cùng một phím: tiếng phải đổi to nhỏ rõ ràng (đàn điện); nếu không, đàn không có cảm ứng lực.
- Bấm các phím trầm và phím bổng: trên đàn có cơ phím mô phỏng tốt, phím trầm nặng hơn một chút.
- Có pedal ngân không: đàn điện phải có cổng cắm pedal; pedal nên là loại đạp như piano, không chỉ là nút bấm nhỏ.
- Đàn cũ: với đàn điện, bấm thử từng phím xem có phím chết hay kêu lạch cạch không. Với piano cơ, nên nhờ thợ lên đàn kiểm tra trước khi quyết — gỗ nứt, búa mòn, phím kẹt là những lỗi người không chuyên khó nhận ra.
- Ghế và giá: đàn điện dạng để bàn cần chân đỡ vững; ghế nên chỉnh được độ cao.
Đặt đàn ở đâu trong nhà
Với piano cơ, chỗ đặt ảnh hưởng tới tuổi thọ đàn: tránh sát tường ngoài dễ thấm ẩm, tránh cửa sổ có nắng chiếu, tránh ngay dưới điều hoà hay cạnh bếp. Để đàn cách tường một khoảng nhỏ giúp tiếng thoáng hơn. Với đàn điện và organ, chỉ cần mặt phẳng vững, ổ điện gần, tránh nắng và nước.
Với mọi loại đàn, có một tiêu chí chung: đặt ở chỗ dễ ngồi xuống. Đàn cất trong hộp dưới gầm giường hay để ở phòng ít người qua lại thường bị quên. Đàn đặt ở góc phòng khách, nắp mở sẵn, ghế kê sẵn, sẽ được chơi nhiều hơn — đơn giản vì mỗi lần đi qua là một lời mời.
Không có đàn nào khiến người lười trở nên chăm
Cây đàn tốt giúp tập dễ chịu hơn, nhưng không thay được thói quen tập. Nhiều người học tiến bộ đều đặn trên cây piano điện đơn giản, trong khi cây piano cơ trong phòng khách nhà khác phủ bụi nhiều năm. Hãy chọn loại đàn phù hợp với không gian, giờ giấc và mục tiêu của chính mình, rồi đặt nó ở chỗ dễ ngồi xuống nhất trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Học piano có nên mua organ không?
Organ phím nhẹ và thường chỉ 61 phím, phù hợp để làm quen, đệm hát hay chơi vui. Nếu muốn học piano theo giáo trình lâu dài, nên chọn đàn 88 phím có phím nặng như piano điện có cơ phím mô phỏng búa hoặc piano cơ.
Piano điện và piano cơ khác nhau thế nào?
Piano cơ tạo tiếng bằng búa gõ vào dây thật, cần lên dây định kỳ và khó tập ban đêm. Piano điện dùng tiếng lấy mẫu, không cần lên dây, cắm tai nghe được và có thể kết nối máy tính, nhưng cảm giác phím và tiếng khác tuỳ loại.
Piano cơ bao lâu phải lên dây một lần?
Tuỳ khí hậu, mức sử dụng và tình trạng đàn; nhiều thợ khuyên lên dây mỗi năm một hoặc hai lần. Đàn mới chuyển nhà hoặc vừa trải qua mùa ẩm có thể cần kiểm tra sớm hơn.
Đàn phím 61 phím có học piano được không?
Có thể học những bài đầu tiên, nhưng sẽ thiếu phím khi bài nhạc rộng hơn, và phím nhẹ không luyện lực ngón như piano. Học lâu dài nên chuyển sang đàn 88 phím có phím nặng.
Cảm ứng lực trên đàn phím là gì?
Là khả năng đàn phát tiếng to hay nhỏ tuỳ lực bấm phím, giống piano thật. Đàn không có cảm ứng lực thì bấm nhẹ hay mạnh đều ra cùng một độ to, làm người học không luyện được sắc thái.