Bốn điệu đệm guitar người mới hay học là ballad, slow (slow rock), valse và bolero. Ballad thường đệm rải tám nốt đều trên nhịp bốn, nhẹ nhàng; slow mang cảm giác mỗi phách chia ba, đung đưa; valse là nhịp ba với nốt trầm ở phách đầu rồi hai tiếng chặn; bolero có tiết tấu riêng với bè trầm đi qua lại giữa nốt gốc và nốt quãng năm. Cách học chung: nắm tay phải trên một hợp âm trước, rồi mới ghép vào vòng hợp âm và bài hát.
Điệu đệm là gì, khác gì với nhịp
Trong cách nói của người chơi guitar ở Việt Nam, "điệu" là khuôn tay phải lặp lại để đệm cho một kiểu bài hát: gảy dây nào trước, dây nào sau, quạt lên hay xuống, chỗ nào chặn tiếng. Điệu dựa trên nhịp của bài (hai, ba hay bốn phách một ô nhịp) nhưng còn thêm cách sắp xếp nốt trầm, nốt cao và màu sắc riêng. Bài này tập trung vào phần tay phải và bè trầm của từng điệu — những thứ người đệm hát cần — chứ không đi sâu vào lý thuyết nhịp phách.
Hai kiểu tay phải: rải và quạt
Có hai cách cơ bản để tay phải làm ra tiếng đệm. Rải (thường gọi là móc dây, finger-style) là dùng ngón cái gảy dây trầm, các ngón trỏ, giữa, áp út gảy dây 3, 2, 1 theo thứ tự. Quạt (strumming) là dùng ngón tay hoặc miếng gảy lướt qua nhiều dây cùng lúc, xuống hoặc lên. Ballad và slow hay được đệm rải; valse và bolero có cả kiểu rải lẫn quạt. Người mới nên học rải trước vì luyện được sự độc lập của từng ngón.
Quy ước ngón tay phải phổ biến: ngón cái (thường ký hiệu p hoặc B cho bass) lo ba dây trầm 6, 5, 4; ngón trỏ dây 3; ngón giữa dây 2; ngón áp út dây 1. Ngón cái gảy dây nào tuỳ hợp âm: thường là dây mang nốt gốc của hợp âm (C gốc ở dây 5, G gốc ở dây 6, D gốc ở dây 4).
Bảng tóm tắt bốn điệu
| Điệu | Nhịp | Một khuôn tay phải hay dùng cho người mới | Cảm giác |
|---|---|---|---|
| Ballad | 4/4 | B – 3 – 2 – 3 – 1 – 3 – 2 – 3 (tám nốt đều mỗi ô) | Nhẹ, đều, hợp bài tâm tình |
| Slow (slow rock) | Thường cảm theo 12/8: bốn phách, mỗi phách chia ba | B – 3 – 2 – 1 – 2 – 3 (sáu nốt cho hai phách), lặp lại | Đung đưa, chậm, hơi hoài niệm |
| Valse | 3/4 | B – chặn – chặn, hoặc B – (3, 2, 1 cùng lúc) – (3, 2, 1 cùng lúc) | Nhún nhảy, xoay vòng |
| Bolero | 4/4 | Có nhóm nốt ngắn đặc trưng ở đầu ô nhịp, bass đổi giữa nốt gốc và nốt quãng năm | Chậm vừa, tình cảm, đậm chất kể chuyện |
B là nốt trầm do ngón cái gảy; 3, 2, 1 là số dây do các ngón còn lại gảy. Mỗi sách, mỗi thầy có biến thể riêng; khuôn trên là điểm xuất phát, không phải cách duy nhất.
Ballad: điệu nền cho người mới
Ballad là điệu nhiều người học đầu tiên vì đều, dễ đếm. Với hợp âm C, ngón cái gảy dây 5 (nốt Đô), sau đó trỏ dây 3, giữa dây 2, trỏ dây 3, áp út dây 1, trỏ dây 3, giữa dây 2, trỏ dây 3 — tổng tám nốt cho một ô bốn phách. Khi đổi sang G, ngón cái nhảy về dây 6.
Biến thể hay gặp: ở phách thứ ba, ngón cái gảy một nốt trầm khác (thường là nốt quãng năm của hợp âm, như Son ở dây 6 phím 3 cho hợp âm C) để bè trầm bớt đơn điệu. Biến thể quạt của ballad: xuống – xuống – lên – lên – xuống – lên, rất phổ biến khi đệm nhóm.
Slow: nghe như chia ba
Đặc trưng của slow (thường gọi slow rock) là mỗi phách được chia làm ba nốt nhỏ, tạo cảm giác đung đưa. Cách đếm dễ nhất: "một – và – à, hai – và – à…". Khuôn rải B – 3 – 2 – 1 – 2 – 3 phủ hai phách, lặp lại hai lần là đủ một ô bốn phách.
Lỗi người mới hay mắc là đàn slow thành ballad: gảy tám nốt đều thay vì nhóm ba. Cách sửa là hát nhẩm "một – và – à" thật rõ trong khi đàn chậm, rồi mới tăng tốc dần. Khi đã quen, thử nhấn mạnh nhẹ nốt bass đầu mỗi nhóm để điệu có "nhún".
Valse: nhịp ba
Valse có ba phách một ô: phách một nặng, hai phách sau nhẹ. Trên guitar, ngón cái gảy nốt trầm ở phách một, rồi hai lần các ngón trỏ – giữa – áp út cùng gảy dây 3, 2, 1 ở phách hai và ba. Muốn tiếng "chặn" gọn hơn, sau mỗi lần gảy có thể đặt nhẹ lòng bàn tay phải lên dây để tắt tiếng. Biến thể rải: B – 3 – 2 – 1 – 2 – 3 trong một ô, nghe mềm và hợp bài chậm.
Đổi bass trong valse làm bè trầm sống động: ô thứ nhất gảy nốt gốc, ô thứ hai cùng hợp âm gảy nốt quãng năm. Với hợp âm Am: ô đầu gảy dây 5 buông (La), ô sau gảy dây 6 buông (Mi).
Bolero: nghe trước, đàn sau
Bolero ở Việt Nam có tiết tấu đệm riêng, khác bolero gốc Mỹ Latinh. Đặc điểm dễ nhận ra là nhóm nốt ngắn dồn ở đầu ô nhịp và bè trầm đi qua lại giữa nốt gốc và nốt quãng năm của hợp âm. Tiết tấu này mô tả bằng chữ dễ sai lệch; cách học chắc chắn nhất là nghe kỹ bản thu có tiếng guitar đệm rõ, xem tay người đệm (nhiều thầy có video hướng dẫn), rồi đàn thật chậm theo.
Khi tập bolero, tách hai lớp: trước hết chỉ đàn bè trầm bằng ngón cái cho đúng chỗ, sau đó mới thêm phần các ngón còn lại. Bolero thường có những đoạn dạo, nét nối bass chạy từ hợp âm này sang hợp âm kế; đây là phần làm nên chất của điệu và nên học sau khi khuôn chính đã vững.
Chọn điệu cho một bài hát
- Nghe nhịp bài: đếm thử theo ba (một – hai – ba) và theo bốn. Đếm theo ba thuận thì nghĩ tới valse; theo bốn thì ballad, slow hay bolero.
- Nghe cách chia phách: mỗi phách nghe như hai nốt nhỏ thì ballad; như ba nốt nhỏ thì slow.
- Nghe bản gốc: bản thu của bài thường cho biết nhạc sĩ, người phối muốn điệu gì.
- Thử hai điệu: cùng một bài, đệm ballad và slow rồi so sánh. Đôi khi điệu khác bản gốc lại cho bài một màu mới.
Lộ trình tập trong bốn tuần
- Tuần 1: ballad rải trên một hợp âm, rồi trên vòng C – Am – Dm – G.
- Tuần 2: valse trên Am – Dm – E – Am; tập đổi bass.
- Tuần 3: slow; tập đếm "một – và – à" cho thuần.
- Tuần 4: nghe và thử bolero; ghép bốn điệu vào bốn bài khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Điệu ballad guitar đệm thế nào?
Một khuôn hay dùng là B – 3 – 2 – 3 – 1 – 3 – 2 – 3: ngón cái gảy nốt trầm, các ngón còn lại gảy dây 3, 2, 1, tổng tám nốt đều trong một ô bốn phách. Có thể đổi nốt trầm ở phách ba cho bè trầm bớt đơn điệu.
Slow và ballad khác nhau thế nào?
Ballad chia mỗi phách thành hai nốt đều, còn slow chia mỗi phách thành ba nốt, tạo cảm giác đung đưa. Đàn slow mà gảy tám nốt đều thì nghe thành ballad.
Điệu valse guitar đệm ra sao?
Valse có ba phách: ngón cái gảy nốt trầm ở phách một, hai phách sau gảy chặn dây 3, 2, 1 cùng lúc. Có thể đổi bass giữa nốt gốc và nốt quãng năm qua các ô nhịp.
Học điệu bolero guitar có khó không?
Bolero có tiết tấu riêng với nhóm nốt ngắn và bè trầm chạy, khó học chỉ qua chữ. Nên nghe kỹ bản thu, xem tay người đệm và tập bè trầm riêng trước khi ghép cả khuôn.
Người mới nên học điệu guitar nào trước?
Phần lớn người dạy chọn ballad trước vì đều và dễ đếm, sau đó valse, slow rồi bolero. Thứ tự có thể đổi theo bài hát người học muốn đệm.