Soạn NhạcWiki
Tìm
Ký âm & đọc nhạc

Khuông nhạc, khoá Son, khoá Fa: cách đọc nốt trên năm dòng kẻ

Khuông nhạc có năm dòng, bốn khe. Khoá Son đặt nốt Son ở dòng 2, khoá Fa đặt nốt Fa ở dòng 4; biết một nốt mốc là suy ra mọi nốt còn lại theo dòng và khe.

Khuông nhạc, khoá Son, khoá Fa: cách đọc nốt trên năm dòng kẻ

Khuông nhạc gồm năm dòng kẻ ngang song song và bốn khe ở giữa; nốt đặt càng cao trên khuông thì âm càng cao. Khoá nhạc ở đầu khuông cho biết dòng nào mang tên nốt nào. Khoá Son quấn quanh dòng thứ hai (đếm từ dưới lên) và đặt nốt Son ở đó; khoá Fa có hai chấm kẹp dòng thứ tư và đặt nốt Fa ở đó. Biết một nốt mốc là suy ra mọi nốt còn lại, vì dòng và khe nối tiếp nhau theo thứ tự Đô Rê Mi Fa Son La Si.

Năm dòng, bốn khe và dòng kẻ phụ

Dòng và khe đánh số từ dưới lên: dòng 1 là dòng thấp nhất, khe 1 nằm giữa dòng 1 và dòng 2. Nốt nằm "trên dòng" là nốt có dòng kẻ cắt ngang qua giữa đầu nốt; nốt nằm "trong khe" là nốt kẹp giữa hai dòng.

Đi từ dòng lên khe sát trên là lên một bậc tên nốt (ví dụ từ Mi lên Fa); đi từ dòng lên dòng kế tiếp là lên hai bậc (Mi lên Son). Đây là lý do khuông năm dòng gọn: chỉ chín vị trí (năm dòng, bốn khe) đã chứa được hơn một quãng tám.

Nốt cao hoặc thấp hơn phạm vi khuông được viết trên dòng kẻ phụ: những đoạn kẻ ngắn chỉ vẽ quanh đầu nốt, tiếp nối nhịp dòng – khe của khuông. Một nốt cần quá nhiều dòng kẻ phụ thì khó đọc; khi đó người chép nhạc dùng ký hiệu 8va (chơi cao hơn một quãng tám so với chỗ ghi) hoặc 8vb (thấp hơn một quãng tám).

Khoá Son: đọc nốt cho tay phải, giọng hát, sáo, guitar

Khoá Son (còn gọi khoá Sol) có hình dáng bắt nguồn từ chữ G viết cách điệu; nét xoắn ốc của nó ôm lấy dòng 2, đánh dấu nốt Son ở quãng tám giữa (G4). Từ mốc này:

Vị trí trên khuông khoá SonNốt
Dòng kẻ phụ thứ nhất dưới khuôngĐô (Đô giữa, C4)
Dưới dòng 1Rê
Dòng 1Mi
Khe 1Fa
Dòng 2Son
Khe 2La
Dòng 3Si
Khe 3Đô
Dòng 4Rê
Khe 4Mi
Dòng 5Fa
Trên dòng 5Son

Mẹo nhớ khoá Son

  • Năm dòng từ dưới lên: Mi – Son – Si – Rê – Fa. Có thể tự đặt một câu năm chữ đầu Mi, Son, Si, Rê, Fa để nhớ; mỗi người một câu thì nhớ lâu hơn chép câu của người khác.
  • Bốn khe từ dưới lên: Fa – La – Đô – Mi. Trong hệ chữ cái là F – A – C – E, đọc liền thành chữ "FACE", mẹo quen thuộc của người học tiếng Anh.

Khoá Son dùng cho giọng nữ, giọng trẻ em, tay phải đàn piano, sáo, violin, phần lớn nhạc cụ hơi. Guitar cũng ghi bằng khoá Son nhưng âm thực thấp hơn chỗ ghi một quãng tám; bản nhạc guitar chuẩn thường có số 8 nhỏ dưới khoá để nhắc điều đó, nhiều bản bỏ qua vì đã là quy ước. Giọng nam tenor trong sách hợp xướng hiện đại cũng hay ghi bằng khoá Son có số 8 nhỏ.

Khoá Fa: đọc nốt cho tay trái, giọng nam trầm, đàn bass

Khoá Fa xuất phát từ chữ F cách điệu. Điểm nhận diện là hai chấm nằm trên và dưới dòng 4: dòng 4 mang nốt Fa ở dưới Đô giữa (F3).

Vị trí trên khuông khoá FaNốt
Dòng 1Son
Khe 1La
Dòng 2Si
Khe 2Đô
Dòng 3Rê
Khe 3Mi
Dòng 4Fa
Khe 4Son
Dòng 5La
Dòng kẻ phụ thứ nhất trên khuôngĐô (Đô giữa, C4)

Mẹo nhớ khoá Fa

  • Năm dòng: Son – Si – Rê – Fa – La.
  • Bốn khe: La – Đô – Mi – Son.
  • Mẹo "dịch tên": cùng một vị trí trên khuông, tên nốt khoá Fa luôn hơn tên nốt khoá Son hai bậc. Dòng 1 khoá Son là Mi, khoá Fa là Son; khe 1 khoá Son là Fa, khoá Fa là La. Dù vậy, cách chắc ăn nhất vẫn là nhớ thẳng hai mốc: Fa ở dòng 4, Đô giữa ở dòng phụ trên.

Khoá Fa dùng cho tay trái piano, giọng nam trầm (bass, baritone), cello, đàn contrabass, guitar bass, kèn trombone, kèn bassoon.

Khuông kép của đàn piano

Bản nhạc piano dùng hai khuông nối nhau bằng một dấu ngoặc lớn bên trái: khuông trên khoá Son cho tay phải, khuông dưới khoá Fa cho tay trái. Đô giữa nằm đúng ở "biên giới": một dòng kẻ phụ dưới khuông trên, cũng là một dòng kẻ phụ trên khuông dưới. Hai vị trí đó chỉ cùng một phím đàn.

Hiểu khuông kép như một khuông lớn mười một dòng mà dòng giữa (dòng Đô giữa) bị xoá đi để mắt dễ đọc. Hình dung này giúp người mới thấy hai khoá không phải hai hệ khác nhau, mà là hai cửa sổ trên cùng một dãy nốt liên tục.

Khoá Đô: biết để không bỡ ngỡ

Ngoài hai khoá chính còn có khoá Đô, đặt Đô giữa ở dòng mà khoá ôm lấy. Khi khoá Đô ở dòng 3 gọi là khoá alto, dùng cho đàn viola. Khi ở dòng 4 gọi là khoá tenor, đôi lúc gặp trong phần cello, trombone, bassoon khi lên cao. Bản nhạc hợp xướng cũ dùng khoá Đô cho nhiều bè, nên khi tìm bản nhạc thời Phục Hưng hay Baroque trong các thư viện mở, bạn có thể gặp. Người học đệm hát hay viết bài phổ thông chưa cần đọc thạo khoá Đô.

Lộ trình bốn tuần tập đọc nốt

  1. Tuần 1, ba mốc: chỉ nhớ Đô giữa, Son dòng 2 khoá Son, Fa dòng 4 khoá Fa. Mọi nốt khác suy ra từ mốc gần nhất bằng cách đếm lên xuống.
  2. Tuần 2, khoá Son: mỗi ngày đọc to tên nốt của một câu dân ca hay đồng dao chép trên khuông. Đọc chậm, đúng trước, nhanh sau.
  3. Tuần 3, khoá Fa: tương tự với các bè trầm đơn giản trong sách piano cho người mới.
  4. Tuần 4, quãng thay vì từng nốt: tập nhìn hình dạng: dòng sang khe kế là bước liền, dòng sang dòng kế là nhảy quãng 3. Người đọc giỏi không đọc từng tên nốt, họ đọc hình dạng đi lên, đi xuống.

Mỗi buổi chỉ cần mười phút, nhưng đều đặn. Các trang và ứng dụng tập đọc nốt có thẻ ngẫu nhiên giúp lặp nhanh; dùng để bổ sung chứ đừng thay hẳn việc đọc bản nhạc thật, vì bản nhạc thật có ngữ cảnh giai điệu giúp đoán và nhớ.

Góc nhìn hôm nay: đọc nốt chậm không có gì xấu

Nhiều người tự học bỏ cuộc vì đọc nốt chậm so với nghe và bắt chước. Đó là chuyện bình thường. Đọc nhạc giống đọc chữ: lúc đầu đánh vần từng âm, sau vài tháng mới đọc được cụm. Với người viết bài, đọc nốt có lợi ích riêng: bạn chép lại được câu nhạc chợt nghĩ ra trước khi quên, và đọc được bản nhạc của người khác để học cách họ làm. Không cần đọc nhanh như nghệ sĩ dàn nhạc, chỉ cần đọc được.

Câu hỏi thường gặp

Khuông nhạc có mấy dòng?

Khuông nhạc hiện đại có năm dòng kẻ và bốn khe. Nốt cao hơn hoặc thấp hơn phạm vi đó được ghi trên dòng kẻ phụ.

Khoá Son và khoá Fa khác nhau thế nào?

Khoá Son đặt nốt Son ở dòng 2, dùng cho âm vực cao như tay phải piano, giọng nữ, sáo. Khoá Fa đặt nốt Fa ở dòng 4, dùng cho âm vực thấp như tay trái piano, giọng nam trầm, đàn bass.

Nốt Đô giữa nằm ở đâu trên khuông nhạc?

Ở khoá Son, Đô giữa nằm trên dòng kẻ phụ thứ nhất dưới khuông. Ở khoá Fa, nó nằm trên dòng kẻ phụ thứ nhất trên khuông. Hai vị trí là cùng một phím đàn.

Cách nhớ nốt trên khuông khoá Son nhanh nhất?

Nhớ năm dòng từ dưới lên là Mi, Son, Si, Rê, Fa và bốn khe là Fa, La, Đô, Mi. Sau đó tập đọc theo hình dạng bước liền, bước nhảy thay vì đọc từng nốt.

Guitar đọc nhạc khoá gì?

Guitar ghi bằng khoá Son, nhưng âm thực thấp hơn chỗ ghi một quãng tám. Nhiều bản nhạc guitar có số 8 nhỏ dưới khoá để nhắc điều này.

Mở app Soạn Nhạc

Chạm ô nốt là thành giai điệu, có đệm như bài thật

Mở app Soạn Nhạc

Bài viết liên quan

Mở app Soạn Nhạc

Chạm ô nốt là thành giai điệu, có đệm như bài thật

Mở app Soạn Nhạc Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store