Soạn NhạcWiki
Tìm
Ký âm & đọc nhạc

Dấu chấm dôi, dấu nối, dấu luyến và liên ba trong bản nhạc

Chấm dôi làm nốt dài thêm một nửa. Dấu nối gộp hai nốt cùng cao độ thành một tiếng; dấu luyến báo chơi liền hơi nốt khác cao độ; liên ba là 3 nốt trong chỗ của 2.

Dấu chấm dôi, dấu nối, dấu luyến và liên ba trong bản nhạc

Dấu chấm dôi đặt sau đầu nốt làm nốt dài thêm một nửa độ dài của chính nó: nốt trắng có chấm dôi bằng ba nốt đen. Dấu nối là đường cong nối hai nốt cùng cao độ, biến chúng thành một tiếng ngân liền. Dấu luyến cũng là đường cong nhưng nối các nốt khác cao độ, báo chơi hoặc hát liền hơi. Liên ba là nhóm ba nốt chơi trong thời gian của hai nốt cùng loại, ghi bằng số 3 trên nhóm nốt.

Dấu chấm dôi: cộng thêm một nửa

Quy tắc chỉ có một: chấm dôi cộng thêm một nửa độ dài của nốt mà nó đi kèm.

Nốt có chấm dôiPhép tínhBằng bao nhiêu nốt đen
Nốt tròn chấm dôi4 + 26
Nốt trắng chấm dôi2 + 13
Nốt đen chấm dôi1 + 1/21 rưỡi
Nốt móc đơn chấm dôi1/2 + 1/43/4

Cặp hình hay gặp nhất là nốt đen chấm dôi đi kèm một nốt móc đơn: tổng là hai nốt đen, nhưng chia thành một tiếng dài và một tiếng ngắn. Đây là hình "dài – ngắn" có mặt trong rất nhiều bài hát. Một ví dụ từ dân ca đã hết bảo hộ là bài Auld Lang Syne của Scotland: ngay sau nốt đón đầu bài, hai chữ tiếp theo đi đúng hình nốt đen chấm dôi – móc đơn.

Chấm dôi kép

Hai chấm sau đầu nốt gọi là chấm dôi kép: chấm thứ nhất cộng một nửa, chấm thứ hai cộng thêm một nửa của phần vừa cộng. Nốt đen chấm dôi kép bằng 1 + 1/2 + 1/4 nốt đen. Ký hiệu này thường gặp trong nhạc cổ điển, ít gặp trong sách đệm hát.

Dấu lặng cũng có chấm dôi

Dấu lặng nhận chấm dôi theo đúng quy tắc trên. Lặng đen chấm dôi là im lặng bằng một nốt đen rưỡi.

Dấu nối: hai nốt thành một tiếng

Dấu nối là đường cong mảnh nối đầu hai nốt cùng tên, cùng cao độ đứng liền nhau. Nốt thứ hai không đánh lại; độ dài của nó được cộng vào nốt thứ nhất. Một nốt trắng nối với một nốt đen cùng là Son nghĩa là chơi một nốt Son ngân dài bằng ba nốt đen.

Vì sao không viết luôn nốt trắng chấm dôi? Vì dấu nối làm được những việc chấm dôi không làm được:

  • Kéo nốt qua vạch nhịp. Một nốt bắt đầu ở cuối ô này và ngân sang ô sau bắt buộc phải viết bằng hai nốt nối nhau, vì mỗi ô nhịp phải đủ độ dài riêng.
  • Tạo độ dài lẻ. Ngân bằng năm nốt đen thì không hình nốt nào có sẵn; viết nốt tròn nối nốt đen.
  • Giữ bản nhạc rõ theo phách. Trong nhiều trường hợp, người chép nhạc tách một nốt dài thành hai nốt nối để người đọc thấy phách nằm ở đâu.

Nhắc lại từ bài dấu hoá: nốt mang dấu hoá bất thường nối sang ô sau vẫn giữ dấu hoá ở nốt được nối.

Dấu luyến: chơi liền hơi

Dấu luyến có hình dạng gần giống dấu nối, nhưng nối các nốt khác cao độ, thường trùm qua nhiều nốt. Nó không thay đổi độ dài; nó thay đổi cách chơi:

  • Nhạc cụ hơi (sáo, kèn): các nốt dưới một dấu luyến thổi liền một hơi, không đánh lưỡi lại.
  • Nhạc cụ dây kéo (violin, cello): chơi trong một đường vĩ.
  • Piano: chơi liền (legato), nốt trước chỉ nhấc khi nốt sau đã vang.
  • Guitar, đàn tranh: thường thể hiện bằng kỹ thuật vuốt, luyến tay trái (búng, vuốt dây) thay vì gảy lại từng nốt; tuỳ bản nhạc và người soạn.
  • Giọng hát: nhiều nốt hát trên một chữ. Đây là điều rất quen trong dân ca Việt, nơi một chữ có thể được luyến qua hai ba nốt.

Phân biệt dấu nối và dấu luyến bằng mắt

Nhìn hai nốt ở hai đầu đường cong. Cùng dòng hoặc cùng khe, cùng tên: dấu nối. Khác vị trí: dấu luyến. Dấu luyến cũng thường dài hơn, trùm lên nhiều nốt. Trường hợp dễ nhầm là một dấu luyến dài bắt đầu và kết thúc ở hai nốt cùng cao độ nhưng có nốt khác ở giữa; khi đó vẫn là luyến, vì có nốt khác chen giữa.

Về thuật ngữ, sách tiếng Việt phần lớn dùng "dấu nối" cho đường cong nối hai nốt cùng cao độ và "dấu luyến" cho đường cong nối nốt khác cao độ, nhưng một số tài liệu gọi chung cả hai là "dấu luyến". Khi đọc sách nào, để ý sách đó định nghĩa ra sao.

Liên ba: ba nốt trong chỗ của hai

Hệ trường độ chia đôi không có hình nốt nào dài đúng một phần ba nốt đen. Muốn chia một nốt đen thành ba phần đều, người ta viết ba nốt móc đơn, nhóm lại và ghi số 3 phía trên (hoặc dưới) kèm ngoặc vuông hoặc đường cong. Ý nghĩa: ba nốt này chiếm chỗ của hai nốt móc đơn thường.

Liên baChiếm chỗ củaMỗi nốt dài
Ba nốt móc đơnMột nốt đen1/3 nốt đen
Ba nốt đenMột nốt trắng2/3 nốt đen
Ba nốt móc képMột nốt móc đơn1/6 nốt đen

Cách đếm: thay vì "1 – và", đếm ba âm tiết đều trong một phách, ví dụ "1 – 2 – 3" thật nhanh hoặc dùng một từ ba âm tiết. Bên trong nhóm liên ba có thể có dấu lặng hoặc hai nốt gộp lại (một nốt đen và một móc đơn dưới số 3), miễn là tổng vẫn đủ ba phần.

Liên năm, liên sáu và các nhóm lẻ khác

Theo cùng logic, có liên hai (hai nốt trong chỗ của ba, hay gặp trong nhạc nhịp ba), liên năm, liên sáu, liên bảy, ghi bằng con số tương ứng. Trong nhạc piano Chopin hay Liszt có những nhóm lẻ rất dài viết bằng nốt nhỏ, nghĩa là chơi tự do trong khoảng thời gian cho trước. Người viết bài phổ thông chủ yếu cần liên ba.

Đọc kết hợp: một câu nhạc ví dụ tự đặt

Thử đọc mô tả một câu nhạc tự đặt (không lấy từ bài nào), ở giọng Đô trưởng:

  1. Nốt đen chấm dôi Đô, nốt móc đơn Rê.
  2. Ba nốt móc đơn liên ba Mi – Fa – Mi dưới một dấu luyến.
  3. Nốt trắng Rê nối sang ô sau với nốt đen Rê.
  4. Lặng đen, rồi nốt đen Đô kết.

Hát hoặc đàn câu này theo mô tả, rồi tự chép lên khuông. Việc chuyển một mô tả bằng lời thành ký hiệu và ngược lại là bài tập tốt để chắc tay.

Góc nhìn hôm nay: ký hiệu nhỏ, khác biệt lớn khi chép bài

Người tự viết bài hay gặp tình huống: hát lên thì đúng, chép ra thì sai. Thường thủ phạm là mấy ký hiệu trong bài này. Chữ được hát ngân qua vạch nhịp cần dấu nối; chữ được luyến qua nhiều nốt cần dấu luyến để ca sĩ biết không phải mỗi nốt một chữ; câu có cảm giác "ba nhịp đi trong hai" cần liên ba. Phần mềm ký âm đều có công cụ cho từng dấu; chép xong nên nghe phần mềm phát lại, so với giọng hát của mình, chỗ nào lệch là chỗ ký hiệu sai.

Câu hỏi thường gặp

Dấu chấm dôi là gì?

Là chấm nhỏ đặt sau đầu nốt, làm nốt dài thêm một nửa độ dài của chính nó. Nốt trắng chấm dôi bằng ba nốt đen, nốt đen chấm dôi bằng một nốt đen rưỡi.

Dấu nối và dấu luyến khác nhau thế nào?

Dấu nối nối hai nốt cùng cao độ, biến chúng thành một tiếng ngân dài. Dấu luyến nối các nốt khác cao độ, báo chơi hoặc hát liền hơi, không thay đổi độ dài nốt.

Liên ba là gì?

Là nhóm ba nốt chơi trong thời gian của hai nốt cùng loại, ghi bằng số 3 trên nhóm. Ba nốt móc đơn liên ba chiếm đúng chỗ của một nốt đen.

Vì sao phải dùng dấu nối thay vì viết một nốt dài?

Vì nốt ngân qua vạch nhịp phải tách thành hai nốt ở hai ô, và vì có những độ dài như năm nốt đen không hình nốt nào ghi được. Dấu nối cũng giúp bản nhạc hiện rõ vị trí phách.

Dấu lặng có chấm dôi được không?

Được. Chấm dôi cộng thêm một nửa độ dài cho dấu lặng giống hệt như với nốt nhạc.

Mở app Soạn Nhạc

Chạm ô nốt là thành giai điệu, có đệm như bài thật

Mở app Soạn Nhạc

Bài viết liên quan

Mở app Soạn Nhạc

Chạm ô nốt là thành giai điệu, có đệm như bài thật

Mở app Soạn Nhạc Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store