Soạn NhạcWiki
Tìm
Học đàn tranh

Học đàn tranh cho người mới: bắt đầu từ đâu, cần chuẩn bị gì

Người mới học đàn tranh cần đàn lên dây được, bộ móng vừa ngón, máy chỉnh dây; tập theo thứ tự tư thế, tay phải gảy tròn tiếng, rồi nhấn rung tay trái và bài dân ca.

Học đàn tranh cho người mới: bắt đầu từ đâu, cần chuẩn bị gì

Người mới học đàn tranh nên bắt đầu theo thứ tự: ngồi đúng tư thế, đeo móng cho quen, tập gảy từng dây cho tròn tiếng, rồi mới học nhấn rung của tay trái và tập bài dân ca ngắn. Thứ cần chuẩn bị không nhiều: một cây đàn lên dây được, bộ móng vừa ngón, máy hoặc ứng dụng chỉnh dây, một chỗ ngồi thoải mái và chừng hai mươi đến ba mươi phút mỗi ngày. Phần khó nhất của đàn tranh không nằm ở tay phải mà ở tay trái — chỗ làm nên "hơi" của tiếng đàn Việt.

Đàn tranh khác guitar hay piano ở chỗ nào

Trên piano, mỗi phím cho đúng một cao độ cố định. Trên guitar, ngón tay bấm lên phím đàn để đổi nốt. Đàn tranh nằm ở giữa: mỗi dây được lên sẵn một nốt, phần lớn thời gian người chơi chỉ việc gảy đúng dây, nhưng tay trái có thể ấn xuống phần dây bên kia con nhạn để kéo cao độ lên thêm nửa cung, một cung, có khi hơn. Chính khả năng "uốn" cao độ ấy cho đàn tranh những nét luyến láy mà phím đàn không làm được.

Hệ quả cho người học: tuần đầu tiên thường dễ chịu hơn guitar, vì không phải bấm hợp âm đau đầu ngón. Nhưng muốn đàn nghe ra chất dân ca, chất cổ truyền thì phải tập tay trái kỹ, và tai phải nghe được mình nhấn đã tới nốt chưa. Người đã quen piano thường gảy rất nhanh mà nhấn thì "non", nghe phẳng như hộp nhạc.

Chuẩn bị gì trước buổi tập đầu

Thứ cần cóVì sao cầnLưu ý cho người mới
Cây đàn tranhĐàn 16 hoặc 17 dây là đủ cho mọi bài cơ bảnKiểm tra con nhạn đứng vững, trục vặn không trơn tuột, mặt đàn không nứt
Bộ móng gảy (thường 3 chiếc)Đeo ngón cái, trỏ, giữa tay phải để tiếng đàn rõVừa khít nhưng không làm tím đầu ngón; tập vài phút rồi tháo ra nghỉ
Khoá vặn trụcChỉnh độ căng dâyThường đi kèm đàn; giữ cẩn thận vì thiếu là không lên dây được
Máy hoặc ứng dụng chỉnh dâyBiết dây đang cao hay thấp so với nốt cầnChọn loại hiển thị tên nốt và độ lệch, dùng được với nhạc cụ bất kỳ
Ghế và bàn hoặc giá đỡĐặt đàn ổn định, đúng tầm tayNgồi bệt trên chiếu cũng được, miễn lưng không phải còng xuống
Sổ tay và bút chìGhi số dây, đánh dấu chỗ khóGhi luôn ngày tập và thời gian tập để tự theo dõi

Không cần mua sắm thêm gì khác trong tháng đầu. Sách học có thể chọn sau khi đã quen tay, vì mỗi sách dùng ký hiệu hơi khác nhau và người mới đọc nhiều sách một lúc dễ rối.

Lộ trình bốn chặng cho ba tháng đầu

Chặng 1 (tuần 1–2): làm quen cây đàn

Biết tên các bộ phận: mặt đàn, con nhạn (cái cầu nhỏ đỡ từng dây, kê được), trục lên dây, đầu đàn và đuôi đàn. Tập lên dây với máy chỉnh. Ngồi đúng tư thế, đeo móng, dùng ngón cái gảy lần lượt từng dây từ trầm lên bổng rồi ngược lại. Mục tiêu duy nhất: mỗi tiếng gảy tròn, không rè, không kêu "tạch" của móng chạm dây bên cạnh.

Chặng 2 (tuần 3–5): ba ngón tay phải

Thêm ngón trỏ và ngón giữa. Tập các bài tập ngắn: cái – trỏ luân phiên trên hai dây kề nhau, cái – giữa cách quãng tám, rồi á và vuốt đơn giản. Bắt đầu đọc ký hiệu số dây hoặc chữ nhạc trong sách mình chọn.

Chặng 3 (tuần 6–9): tay trái vào cuộc

Tập nhấn nửa cung và một cung, kiểm tra bằng tai so với dây kế bên hoặc máy chỉnh. Thêm rung chậm. Đây là chặng nhiều người bỏ cuộc vì đầu ngón tay trái đau và nghe mình nhấn lệch. Cứ tập chậm, mỗi lần năm phút, nghỉ, rồi tập tiếp.

Chặng 4 (tuần 10–12): bài đầu tiên trọn vẹn

Ghép tay phải, tay trái vào một bài dân ca ngắn như Lý cây bông hay Trống cơm. Tập từng câu, ghép câu, rồi đàn liền cả bài. Khi đàn được trọn bài mà không dừng, kể cả có vấp, là đã qua được phần khó nhất của giai đoạn đầu.

Tự học hay học thầy

Đàn tranh có một điều đặc biệt: cách nhấn, rung, luyến của mỗi thầy, mỗi vùng hơi khác nhau, và phần lớn được truyền bằng cách nghe – nhìn – bắt chước. Sách chỉ ghi được ký hiệu "nhấn", còn nhấn sâu bao nhiêu, nhấn lúc nào, buông nhanh hay chậm thì phải nghe tận tai. Vì vậy người mới nên có ít nhất vài buổi học trực tiếp hoặc học trực tuyến có thầy xem tay, để không tập sai tư thế từ đầu.

Sau vài buổi đó, tự học vẫn đi được xa nếu chăm nghe. Mẹo là tìm bản ghi của chính bài mình đang tập do nghệ sĩ đàn tranh trình bày, nghe đi nghe lại một câu, rồi đàn lại câu đó và ghi âm so sánh. Ghi âm chính mình bằng điện thoại là cách rẻ nhất để biết mình nhấn non hay già.

Người lớn và trẻ em học khác nhau thế nào

Trẻ từ khoảng 7–8 tuổi có thể bắt đầu nếu tay đủ với tới dây và ngồi yên được hai mươi phút. Với trẻ nhỏ hơn, cha mẹ nên để con làm quen bằng cách gảy chơi, nghe tiếng đàn, hơn là bắt vào bài bản. Móng gảy cho trẻ cần cỡ nhỏ; đeo móng người lớn sẽ lỏng, dễ văng ra và làm trẻ chán.

Người lớn thì thuận lợi ở khả năng tự đọc, hiểu nhạc lý, nhưng hay sốt ruột muốn đàn ngay bài mình thích. Cách tốt là chọn bài khởi đầu thật ngắn rồi mới tới bài mình mê. Ở bất kỳ tuổi nào, việc học đàn không cần "tuyệt đối âm" hay năng khiếu đặc biệt; tai nghe được cao độ sẽ khá lên dần theo số giờ tập.

Những lỗi hay gặp trong tháng đầu

  • Gảy bằng cả cánh tay: lực nên đến từ khớp ngón tay và cổ tay mềm, cánh tay chỉ di chuyển để tới dây xa.
  • Móng chạm dây bên cạnh: do góc gảy quá dốc. Gảy hơi xiên, sau khi gảy có thể cho móng tựa nhẹ vào dây kế tiếp thay vì hất lên trời.
  • Không lên dây lại trước khi tập: dây thép giãn theo nhiệt độ, độ ẩm; đàn lệch thì tai quen với tiếng lệch.
  • Nhấn bằng ngón duỗi thẳng: nên dùng hai hoặc ba ngón tay trái chụm lại, ấn bằng đầu ngón, lực đến từ cả bàn tay.
  • Tập một mạch một tiếng đồng hồ rồi nghỉ cả tuần: ngón tay cần lặp lại đều đặn, ngắn mà mỗi ngày tốt hơn dài mà thưa.

Đi tiếp từ đây

Khi đã đàn được vài bài dân ca, người học thường tách thành hai hướng. Một là đi sâu vào bài bản cổ truyền, học hơi Bắc, hơi Nam, cách nhấn nốt non nốt già — hướng này rất cần thầy. Hai là dùng đàn tranh chơi nhạc nhẹ, đệm hát, phối với guitar, piano — hướng này cần biết chuyển hệ dây và đọc hợp âm. Cả hai đều bắt đầu từ cùng một nền: tay phải gảy tròn tiếng và tay trái nhấn đúng cao độ.

Muốn nghe đàn tranh đúng chất để luyện tai, có thể tìm các buổi biểu diễn của khoa nhạc cụ dân tộc ở Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Nhạc viện TP.HCM, hay câu lạc bộ đàn tranh ở nhà văn hoá địa phương. Nghe người thật đàn gần, nhìn tay trái của họ trong một buổi, đôi khi dạy nhiều hơn cả tuần đọc sách.

Câu hỏi thường gặp

Học đàn tranh mất bao lâu thì đàn được bài?

Với người tập đều mỗi ngày khoảng 20–30 phút, thường sau hai đến ba tháng có thể đàn trọn một bài dân ca ngắn có nhấn rung cơ bản. Thời gian thay đổi nhiều theo từng người và theo việc có thầy chỉnh tay hay không. Đàn cho hay, có hơi, là chuyện của nhiều năm.

Người lớn tuổi có học đàn tranh được không?

Được. Đàn tranh không đòi hỏi bấm hợp âm khó như guitar, nên nhiều người học khi đã ngoài năm mươi, sáu mươi. Cần chú ý tư thế ngồi để không mỏi lưng và nghỉ giữa giờ nếu đầu ngón tay trái đau.

Không biết nhạc lý có học đàn tranh được không?

Có thể bắt đầu mà chưa biết nhạc lý, vì nhiều sách ghi bài bằng số dây. Nhưng nên học song song cách đọc nốt và tên nốt, vì khi muốn tự đàn bài mới hoặc chuyển hệ dây sẽ cần tới.

Mấy tuổi thì trẻ học đàn tranh được?

Thường từ khoảng 7–8 tuổi, khi tay đủ dài để với dây và có thể ngồi tập tập trung chừng hai mươi phút. Quan trọng là móng gảy vừa tay trẻ và buổi học ngắn, nhẹ nhàng, không ép tập lâu.

Đeo móng đàn tranh có đau không?

Mấy buổi đầu có thể hơi khó chịu hoặc hằn đầu ngón nếu móng chật. Móng vừa thì sau một hai tuần sẽ quen. Nếu ngón tê, tím hay đau kéo dài thì nới móng, đổi cỡ, và đi khám nếu vẫn đau.

Mở app Soạn Nhạc

Chạm ô nốt là thành giai điệu, có đệm như bài thật

Mở app Soạn Nhạc

Bài viết liên quan

Mở app Soạn Nhạc

Chạm ô nốt là thành giai điệu, có đệm như bài thật

Mở app Soạn Nhạc Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store