Soạn NhạcWiki
Tìm
Nhạc lý căn bản

Quãng trong âm nhạc: cách đếm quãng 3, quãng 5, quãng 8

Quãng đếm bằng tên nốt, tính cả hai đầu: Đô–Mi là quãng 3, Đô–Son quãng 5. Số nửa cung cho biết quãng trưởng, thứ hay đúng, ví dụ quãng 5 đúng có 7 nửa cung.

Quãng trong âm nhạc: cách đếm quãng 3, quãng 5, quãng 8

Quãng là khoảng cách cao độ giữa hai nốt. Số của quãng được đếm bằng tên nốt, tính cả nốt đầu lẫn nốt cuối: Đô lên Mi qua Đô–Rê–Mi là ba tên, nên là quãng 3; Đô lên Son là quãng 5; Đô lên Đô cao là quãng 8. Sau đó mới xét tính chất (trưởng, thứ, đúng, tăng, giảm) bằng cách đếm số nửa cung. Hai bước này kết hợp lại cho tên đầy đủ, ví dụ "quãng 3 trưởng" hay "quãng 5 đúng".

Bước 1: đếm số quãng bằng tên nốt

Bỏ qua mọi dấu thăng giáng, chỉ nhìn tên chữ. Đếm từ nốt dưới lên nốt trên, nốt dưới là số 1.

  • Rê lên Fa: Rê (1), Mi (2), Fa (3) → quãng 3.
  • Mi lên La: Mi, Fa, Son, La → quãng 4.
  • Son lên Rê cao: Son, La, Si, Đô, Rê → quãng 5.
  • Fa lên Fa cao: tám tên → quãng 8.

Lỗi phổ biến nhất của người mới là đếm khoảng trống thay vì đếm nốt, ra "Đô lên Mi là quãng 2". Hãy nhớ: hai nốt cùng một tên, cùng cao độ là quãng 1 (quãng đồng âm), nên cách nhau một bậc đã là quãng 2.

Trên khuông nhạc, cách đếm này nhìn rất nhanh: quãng lẻ (3, 5, 7) có hai nốt cùng nằm trên dòng hoặc cùng nằm trong khe; quãng chẵn (2, 4, 6) thì một nốt trên dòng, một nốt trong khe.

Bước 2: tính chất quãng bằng số nửa cung

Cùng là quãng 3, nhưng Đô–Mi có bốn nửa cung còn Rê–Fa chỉ có ba. Vì vậy cần thêm tính chất. Có hai nhóm:

  • Quãng 1, 4, 5, 8 có dạng chuẩn gọi là đúng.
  • Quãng 2, 3, 6, 7 có hai dạng chuẩn: trưởng (rộng hơn) và thứ (hẹp hơn nửa cung).

Rộng hơn dạng đúng hoặc trưởng nửa cung thì gọi là tăng; hẹp hơn dạng đúng hoặc thứ nửa cung thì gọi là giảm.

Bảng quãng từ 1 đến 8

Số nửa cungTên quãngVí dụ từ ĐôGợi nhớ bằng nhạc đã hết bảo hộ
0Quãng 1 đúngĐô – ĐôHai lần cùng một nốt
1Quãng 2 thứĐô – Rê♭Hai nốt đầu Für Elise (Beethoven)
2Quãng 2 trưởngĐô – RêHai nốt đầu bài dân ca Pháp Frère Jacques
3Quãng 3 thứĐô – Mi♭Bước nhảy đầu bài dân ca Anh Greensleeves
4Quãng 3 trưởngĐô – MiBốn nốt mở đầu Giao hưởng số 5 Beethoven, nhảy xuống quãng 3 trưởng
5Quãng 4 đúngĐô – FaBước nhảy đầu Auld Lang Syne, La Marseillaise
6Quãng 4 tăng / quãng 5 giảmĐô – Fa♯ / Đô – Son♭Quãng ba cung, nghe căng, chưa yên
7Quãng 5 đúngĐô – SonBước nhảy đầu bài đồng dao Twinkle Twinkle Little Star
8Quãng 6 thứĐô – La♭
9Quãng 6 trưởngĐô – LaBước nhảy đầu bài dân ca My Bonnie Lies over the Ocean
10Quãng 7 thứĐô – Si♭Hai nốt ngoài cùng của hợp âm Đô bảy (C7)
11Quãng 7 trưởngĐô – SiHai nốt ngoài cùng của hợp âm Cmaj7
12Quãng 8 đúngĐô – Đô caoHai giọng nam và nữ hát "cùng một câu"

Dùng bài hát quen để nhớ quãng là mẹo rất hiệu quả trong luyện tai. Mỗi người nên tự lập danh sách bằng những bài mình thuộc, nhưng hãy chọn bài bắt đầu đúng bằng quãng cần nhớ, và kiểm tra lại trên đàn.

Quãng tăng, giảm và quãng ba cung

Hai quãng có cùng số nửa cung vẫn có thể mang tên khác nhau. Đô–Fa♯ và Đô–Son♭ đều sáu nửa cung, nhưng Đô–Fa♯ là quãng 4 (Đô, Rê, Mi, Fa) nên gọi quãng 4 tăng; Đô–Son♭ là quãng 5 nên gọi quãng 5 giảm. Tên đúng phụ thuộc vào tên nốt đã viết, đó là lý do chọn đúng tên trùng âm lại quan trọng.

Quãng sáu nửa cung còn được gọi là quãng ba cung (tritone), vì nó gồm ba cung. Trong gam Đô trưởng, quãng này nằm giữa Fa và Si. Nó là nguồn gốc độ căng của hợp âm bậc V bảy (Son – Si – Rê – Fa), thứ đòi được giải quyết về hợp âm chủ. Quãng này hay được gắn với biệt danh Latin "diabolus in musica" (con quỷ trong âm nhạc); biệt danh có thật trong tài liệu cũ, nhưng chuyện "nhà thờ cấm dùng quãng này" thường được kể quá lên so với sử liệu.

Đảo quãng: mẹo quy về quãng quen

Đảo quãng là đưa nốt dưới lên một quãng tám (hoặc nốt trên xuống), để hai nốt đổi chỗ. Có hai quy tắc dễ nhớ:

  1. Số quãng cộng lại bằng 9. Quãng 3 đảo thành quãng 6, quãng 2 thành 7, quãng 4 thành 5.
  2. Tính chất lật ngược: trưởng thành thứ, thứ thành trưởng, tăng thành giảm, giảm thành tăng, đúng vẫn là đúng.

Ví dụ: Đô–Mi là quãng 3 trưởng; đảo thành Mi–Đô cao là quãng 6 thứ. Mẹo này rất tiện khi gặp quãng rộng khó đếm: đảo lại thành quãng hẹp, xác định tính chất, rồi lật ngược kết quả.

Quãng thuận, quãng nghịch và quãng kép

Nhạc lý cổ điển chia quãng theo cảm giác êm hay căng:

  • Thuận hoàn toàn: quãng 1, quãng 8, quãng 5 đúng. Nghe trong, rỗng, rất "hoà".
  • Thuận không hoàn toàn: quãng 3 và quãng 6, trưởng hoặc thứ. Nghe ấm và đầy.
  • Nghịch: quãng 2, quãng 7, các quãng tăng, giảm. Nghe căng, muốn chuyển đi đâu đó.
  • Quãng 4 đúng là trường hợp đặc biệt: đứng một mình nghe êm, nhưng trong hoà âm cổ điển nó được coi là nghịch khi nằm trên nốt trầm.

"Nghịch" không có nghĩa là xấu. Không có quãng nghịch thì nhạc không có lực đẩy. Cách phân loại này cũng thay đổi theo thời đại: quãng 3 từng bị coi là kém thuận trong lý thuyết thời Trung cổ trước khi trở thành nền của hoà âm phương Tây.

Quãng lớn hơn quãng 8 gọi là quãng kép: quãng 9 là quãng 2 cộng một quãng tám, quãng 10 là quãng 3 cộng một quãng tám. Các tên hợp âm như "add9" lấy số từ quãng kép.

Quãng giai điệu và quãng hoà âm

Hai nốt vang lần lượt tạo quãng giai điệu; vang cùng lúc tạo quãng hoà âm. Luyện tai nên luyện cả hai. Quãng giai điệu giúp bạn chép lại một câu hát; quãng hoà âm giúp nghe ra hợp âm và bè.

Bài tập luyện quãng mỗi ngày

  1. Chọn ba quãng (bắt đầu bằng quãng 3 trưởng, quãng 5 đúng, quãng 8). Đàn mỗi quãng đi lên, đi xuống, rồi cùng lúc.
  2. Nhờ người khác hoặc dùng ứng dụng luyện tai đàn ngẫu nhiên, bạn gọi tên.
  3. Khi đúng ổn định, thêm một quãng mới. Quãng 2 thứ và quãng 7 trưởng thường dễ nhận vì chói; quãng 3 thứ và quãng 6 thứ hay bị lẫn nhất.
  4. Ngược lại: hát một quãng được yêu cầu từ một nốt cho trước, rồi kiểm tra bằng đàn.

Góc nhìn hôm nay: quãng là đơn vị đo của người soạn nhạc

Gam là chuỗi quãng, hợp âm là chồng quãng, giai điệu là dãy quãng giai điệu nối nhau. Khi đã đếm quãng nhanh, bạn sẽ thấy cả nhạc lý phía sau chỉ là cách sắp xếp quãng. Người viết bài cũng dùng quãng để điều khiển cảm xúc: bước liền nhẹ nhàng như nói, nhảy quãng 5 hay quãng 6 nghe như mở rộng, vươn ra. Thói quen tốt là khi nghe một câu nhạc mình thích, thử xác định bước nhảy đầu tiên của nó là quãng mấy.

Câu hỏi thường gặp

Cách đếm quãng trong âm nhạc thế nào?

Đếm tên nốt từ nốt dưới lên nốt trên, tính cả hai đầu. Đô lên Mi là Đô, Rê, Mi nên là quãng 3. Sau đó đếm số nửa cung để xác định quãng đó là trưởng, thứ hay đúng.

Quãng 3 trưởng và quãng 3 thứ khác nhau thế nào?

Quãng 3 trưởng có bốn nửa cung, như Đô–Mi; quãng 3 thứ có ba nửa cung, như Rê–Fa hoặc La–Đô. Quãng 3 trưởng nghe sáng hơn, quãng 3 thứ nghe trầm và mềm hơn.

Quãng 5 đúng có bao nhiêu nửa cung?

Bảy nửa cung, ví dụ Đô lên Son. Đây là quãng rất êm, nền của hợp âm trưởng và thứ, và là quãng giữa hai dây liền nhau của nhiều nhạc cụ dây như violin.

Đảo quãng là gì?

Là đổi vị trí trên dưới của hai nốt bằng cách dời một nốt đi một quãng tám. Số quãng sau khi đảo cộng với số ban đầu bằng 9, và trưởng đổi thành thứ, tăng đổi thành giảm, đúng vẫn là đúng.

Quãng ba cung là gì?

Là quãng sáu nửa cung, tên chính xác là quãng 4 tăng hoặc quãng 5 giảm tuỳ cách viết nốt. Nó nghe căng và là nguồn độ căng của hợp âm át bảy.

Mở app Soạn Nhạc

Chạm ô nốt là thành giai điệu, có đệm như bài thật

Mở app Soạn Nhạc

Bài viết liên quan

Mở app Soạn Nhạc

Chạm ô nốt là thành giai điệu, có đệm như bài thật

Mở app Soạn Nhạc Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store